Dobruca qaleleri ve âbideleri

Miletoslı, m.ö. VI asır. Roma altında Sol Pontosnıñ başı. Ovidius 8–17-de mında Tristia ve Epistulae ex Ponto yazdı. Mozayka binası alâ malnı köstere. VI asırda adı Constantiana oldı. Dobruca’da hiç boş qoyulmağan tek qale.

M.ö. VI asır soñu, dor, daa eski get toprağında. Mal tarladan keldi. Roma ile erken antlaşma. Papirüs mezar 1959-da çıqtı. Üstüne Mangalia quruldı.

Argamum, yunanlar tarafından Orgame dep atılğan, bugünkü Romanya topraklarında yazılı kaynakta anılğan ilk yerleşme — coğraf Hecateus of Miletus MÖ VI. asırda zaten anar. Şehir MÖ VII. asırda Doloșman burnunun falezleri üzerinde, çoq soñra Razim lagünü olacaq deniz körfezinin üzerinde qurdı. Nekropolinde Qara deñizin batı havzasının bilinen eñ eski yunan mezarı açıqlandı. Qala VII. asır b.z. qadar yaşadı — yunan, Roman ve bizantin dönemlerinden geçerek — paleohristiyan bazilikaları ve faleze qadar uzanan duvarlar bıraktı.

Capidava adı get dilinde «dönemeçteki yerleşme» demek: burada Tunanın büyük geçitlerinden biri edi, Romanlardan çoq evel qullanılğan. Kastr Roman döneminde Traian çağında V Macedonica ve XI Claudia lejyonları askerleri tarafından qaldırıldı — Tuna limes zinciriniñ halkası. III. asırda gotlar tarafından yıqıldı, qala yeniden quruldı ve bizantin döneminde ikinci bir ömür yaşadı — X. asırda burada gelişken bir yerleşme oluştu. XI. asırda pecenek darbeleri ile son geldi. Masif duvarlar, kuleler ve qapı ile restore etildi ve bugün de nehre hâkim.

Carsium 103 yılında Traian tarafından Tunayı hâkimiyet altında tutan qireçtaşı kayalıqları üzerinde qaldırıldı — nehrin kolayca geçilebileceği az sayıdaki yerlerden biri. Burada ala II Hispanorum süvari birliği geçidi devriye gezerdi. Mevki o qadar değerli edi ki, fortifikasyon Roma ile birlikte ölmedi: Bizanslılar yeniden qurdı, soñra Osmanlılar üzerine yeni bir qale qaldırdı — Rus-Türk savaşlarında mühim rol oynadı. Osmanlı duvarları 1829 yılında Adrianopol Antlaşması ile Rusyanın talebi üzerine yıqıldı. Altında arkeologlar bugün de yaqın iki bin yıllıq üst üste fortifikasyon qatlarını açıqlar.

Isacceada Tunanın Dobrucanıñ şimalindeki eñ mühim geçidi var — tarih boyunca tüm ordular qullandı: Dariusnıñ farslarının iskitlere qarshı seferinde buradan geçtiği rivayet olunur; soñra gotlar, slavlar ve Kiev knyazları. Romanlar mevkinin değerini anladı ve Noviodunumdan Tuna filosunun üssü Classis Flavia Moesicayı qıldı, şeeri municipium rütbesine yükseltti. Qala sayısız defa yıqılıp qayta quruldı, ama bizantin ve Osmanlı dönemlerine qadar deñizli kesintisiz meskun qaldı — bugünki Isaccea şeerine qadar. Dunanın eñ uzun ömürlü müstahkem noktalarından biri.

Halmyris Sfântu Gheorghe kolundaki son Roman qalesi edi — antik çağda Tunanın denize aktığı yer; bugün sahil hattı bir neçe kilometre doğuya kaydı. Fortifikasyon I. asırdan VII. asıra qadar askeri liman ve gümrük noktası olaraq işledi. 290 yılında burada keşiş Epictet ve genç Astion öldürüldü — Romanya topraklarında belgelenmiş eñ eski Hristiyan şehitleri. 2001 yılında arkeologlar bazilika kriptasında ikisinin kemiklerini açıqladı — istisna bir keşif, sahayı hac yeri yaptı. Harabeler yanında onların adını taşıyan bir manastır qalktı.

Dinogetia Tunanın bataklıqlarındaki qaya adası üzerinde qaldırıldı — nehrin doğuya döndüğü dönemeçte, bugünki Galați karşısında. Diocletianus döneminde inşa etilgen geç Roman fortifikasyonu, 14 at nalı kuleli qalın duvarlara sahip edi — yer yer 3 metreye qadar saqlanır. Asırlar sessizlikten soñra qala X–XII. asırlarda bizantin döneminde dirildi; duvarlar arasında bütün bir yerleşme sıkıştı. Bu dönemden tuğla kiçik kilise — Romanyadaki eñ eskilerden — ve ülkedeki eñ zengin erken ortaça eser kolleksiyonlarından biri gelir.

Ulmetum, «karaağaç yeri», Tuna ile Qara deñiz limanlarını bağlayan yolların kavşağında, tam Dobruca stepinde qaldırılğan rural Roman yerleşmesi edi. Nehir ve qıyı qalalerinden farklı olaraq Ulmetum vilayet çiftçilerinin ve hayvancılarının nasıl yaşadığını gösterir. Qala VI. asırda Justinianus döneminde, imperator son kez sınırlarını güçlendirken yeniden quruldu ve avare-slav dalgaları altında qısa sürede yok oldu. Vasile Pârvanın ilk büyük arkeoloji sahası — 1911–1914 arasında qazdı, rumen arkeoloji ekolünün temellerini attı.

Troesmis Dobrucanıñ şimalindeki Tuna qıyısı Roman fortifikasyonlarından biri edi — nehir trafiğini ve bölgedeki geçitleri kontrol etmek içün qaldırıldı. Kastr I. asırdan IV–VI. asırlara qadar işledi, bizantin yeniden qurmalarından geçti. Arkeolojik qazılar sur duvarları, kuleler, iç binalar ve lejyon ve yardımcı kohortların varlığını belgeleyen yazıtları açıqladı. Bugün harabeler qısmen pekiştirilmiş ve Turcoaia yolunun yanında körinir.

Aegyssus (yahut Aegissus) bugün Tulçanın bulunduğu Tunadaki dönemeçteki antik yerleşme edi. Getler nehri geçmek içün qullandı; Romanlar müstahkemleştirdi ve Tuna savunma sistemine dahil etti. Şehir nehir limanı ve Delta Duna kapısı olaraq dönenip, antik coğrafyacılar tarafından anıldı. Kalıntılar — duvarlar, binalar, seramik — Tulça merkezindeki qazılarda aydınlıqqa çıqar. Ortaça ve modern Tulça üzerine qalktı, Tomis Kostencenin altında olduğu kibi: qala ölmedi, dönüştü.

Arrubium Măcindeki Roman kastri edi — Tuna limesinde süvari ve yardımcı piyade kohortlarının konuşlandığı yer. I. asırda qaldırılğan kastr nehir trafiğini ve Dobruca içine giden kara yolunu kontrol etti, Măcin masifinin eteklerinde. Roman, romano-bizantin ve geç bizantin fazlardan geçti, bir neçe defa yıqılıp qayta quruldu. Harabeler — duvar temelleri, qapılar, binalar — Măcin şeerinde, Tuna qıyısı ve Brăila feribotu yanında.

Sacidava (yahut plato Sacidava) geç Roman fortifikasyonu edi — Dunăreninin üzerindeki loess platosunda, Tuna limesini step içine bağlayan rota üzerinde qaldırıldı. Kastr II–IV. asırlarda işledi, slav-avar göçlerinden önce Dobrucadaki son Roman savunma sisteminin parçası. Qazılar taş ve kerpiç duvarlar, kuleler, iç binalar ve Roman fortifikasyondan önceki get tümülüsünü açıqladı. Harabeler köyün üzerindeki tepede körinir.